Γράφει η Μ. Χαραλάμπους: Ο σχεδιασμός του Εβραϊκού Μουσείου και η αρχιτεκτονική

Το Εβραϊκό Μουσείο ολοκληρώθηκε το 1999 στην περιοχή Kreutzberg, πολύ κοντά στο σημείο που περνούσε το τείχος του Βερολίνου. Βρίσκεται στη συμβολή των οδών Markgrufstrusse και Lindenstrasse, κοντά σε μια σημαντική πλατεία του Βερολίνου, την Gendamenmarkt  Platz. Αποτελεί κατά μια έννοια, προέκταση του ιστορικού κτιρίου ‘’Collegiehous’’ που χτίστηκε την περίοδο του ύστερου μπαρόκ (1975) από τον αρχιτέκτονα Phillip Gerlach. Το νέο κτίριο, μοιάζει μ’ έναν μονολιθικό όγκο με πολλές οξείες γωνίες και είναι επενδυμένο με φύλλα τιτανιούχου ψευδαργύρου. Η αίσθηση αυτή, εκτείνεται με την απουσία εισόδου σε όλο αυτόν τον τριώροφο όγκο, ο οποίος σε κάτοψη θυμίζει κεραυνό. Οι επισκέπτες εισέρχονται στο νέο κτίριο μέσω του ιστορικού κτιρίου.

ΜΑΡΙΑ ΧΑΡΑΛΑΜΠΟΥΣ

Γράφει η Μαρία Χαραλάμπους

Αρχιτέκτονας Εσωτερικού Χώρου & Διακόσμησης

Ο σχεδιασμός του Εβραϊκού Μουσείου, μόνο τυχαίος δε μπορεί να χαρακτηριστεί, αφού δεν αποτελεί μόνο αποτέλεσμα πολεοδομικών αποφάσεων, αλλά και πνευματικών διεργασιών. Ο Libeskind σχεδιάζει ένα συμβολικό χάρτη παρασυρόμενος από τη βαθιά συναίσθηση και γνώση της ιστορίας ενός τόπου. Όταν ο Libeskind οραματίστηκε τη σύνθεση για το Εβραϊκό Μουσείο στο Βερολίνο δεν αρκέστηκε σε έναν πολεοδομικό χάρτη, αλλά προσδιόρισε την τοποθεσία του μέσα σε μια αόρατη τοπογραφία. Αναζήτησε τις διευθύνσεις σπιτιών γνωστών Βερολινέζων, όπως του Heinrich von Kleist, του Heirich Heine, του Rahel Varnhagen και νεότερων, όπως του Arnold Schonbeng, του Paul Celan, του Walter Benjamin, αποκαλύπτοντας γεωμετρικές χαράξεις και κατευθύνσεις που βοηθούσαν στο σχηματισμό των αξόνων του μουσείου. Οι χαράξεις αυτές, σχημάτιζαν έναν ιδιαίτερο αστικό και “πολιτιστικό” αστερισμό της παγκόσμιας ιστορίας. Κοντά στη διασταύρωση του υστέρου μπαρόκ, της Wilhelmastrasse, Friedrichstrasse, και Lindenstrasse, ζούσαν διάσημοι Βερολινέζοι, διάσημοι Εβραίοι, πολύ σημαντικοί για την κουλτούρα της πόλης.

Η σύνδεση  των σημείων που κατοικούσαν όλοι αυτοί με γραμμές, σχημάτιζε ένα παραμορφωμένο αστέρι του Δαβίδ. Στόχος του Libeskind ήταν να μεγεθύνει το ‘’Άτυχο Αστέρι’’ του Klee που αιωρείται στην τοποθεσία της καταστροφής και να σχεδιάσει το μουσείο ως μια γραμμή με ακμές, έναν κεραυνό που πυροδοτεί την ανάπτυξη εξωτερικών γραμμών από σύρμα, που διατρέχουν την πόλη. Ο σχεδιασμός συμβολίζει ότι με την εβραϊκή σκέψη μετά το ολοκαύτωμα, επαναερμηνευέται ο εβραϊκός κόσμος και κυριαρχεί η έννοια της Γερμανοεβραϊκής  συμβίωσης και αφομοίωσης. Ακόμα ένα στοιχείο που επηρέασε τον αρχιτέκτονα είναι το ‘’one way street’’ του Walter Benjamin, όπου οι εξήντα συνεχείς ενότητες του τεθλασμένου σχήματος της κάτοψης αντιπροσωπεύουν τους σταθμούς που περιγράφονται στο κείμενο του συγγραφέα.

Μεταξύ Γραμμών

Ο Libeskind ονομάζει το Εβραϊκό Μουσείο ως έργο “μεταξύ γραμμών” διότι, στο σχέδιο των κατόψεων υπάρχουν όλο γραμμές. Η πρώτη είναι μια ευθεία γραμμή αλλά διακοπτόμενη και η δεύτερη μια τεθλασμένη γραμμή που επεκτείνεται στο άπειρο. Η ευθεία γραμμή εκφράζει το ασυνεχές κενό, που διασχίζει όλο το μουσείο, ενώ η τεθλασμένη αποκαλύπτει και ορίζει το κενό. Οι δυο γραμμές αποτελούν την κεντρική δομή του σχεδιασμού, οι οποίες προεκτείνονται δίνοντας την αίσθηση ότι τέμνουν όλο το Βερολίνο. Περισσότερο αντιληπτή γίνεται στον περιβάλλοντα χώρο του μουσείου όπου διαμορφωμένα σημεία των διαμορφώσεων ενώνονται με τη γύρω περιοχή, μέσω αξόνων κίνησης και επιφανειών με σκληρά και μαλακά υλικά.

Κενά (vibes)

Πιο συγκεκριμένα, στα σημεία τομής των γραμμών δημιουργούνται κενοί χώροι τα ‘’voids’’, οι οποίοι ξεκινούν στο ισόγειο του μουσείου και διαπερνούν όλους τους ορόφους φτάνοντας μέχρι την οροφή. Ο επισκέπτης έρχεται συνεχώς αντιμέτωπος με τα κενά όπου μένει έκπληκτος. Ο συμβολισμός των κενών δηλώνει τη βίαιη διακοπή του Εβραϊκού πολιτισμού στην ιστορία της πόλης. Η διακοπή της Εβραϊκής ιστορίας αποτελεί αφηγηματικό στοιχείο στο εσωτερικό του μουσείου. Έξι voids συνολικά τέμνουν κάθετα το κτίριο σχηματίζοντας μια νοητή, διακεκομμένη ευθεία κατά μήκος του κτιρίου. Τα πέντε voids είναι κτισμένα με οπλισμένο σκυρόδεμα, δεν έχουν κλιματισμό και σε ένα μόνο υπάρχει πρόσβαση. Φωτίζονται από φεγγίτες στην οροφή και είναι απομονωμένα από το υπόλοιπο κτίριο. Στους εκθεσιακούς χώρους είναι εμφανή τα “κενά”, όπου τονίζονται με μαύρο χρώμα και παρεμποδίζουν την ομαλή ροή της έκθεσης, υπενθυμίζοντας τα εμπόδια που συνάντησαν οι Εβραίοι κατά την διάρκεια της ζωής τους στο Βερολίνο και όχι μόνο. Στο μόνο void  που υπάρχει πρόσβαση είναι το σημείο όπου υπάρχει μια εικαστική εγκατάσταση του Menashe Kadishman,  o  οποίος κατασκεύασε ένα έργο με όνομα ‘’The fallen leaves’’ εις μνήμη των αδικοχαμένων Εβραίων του Ολοκαυτώματος. Το πάτωμα του συγκεκριμένου ΄΄κενού΄΄είναι καλυμμένο με μικρές μεταλλικές φόρμες στις οποίες απεικονίζονται αφαιρετικά πρόσωπα. Κάθε ένα από αυτά συμβολίζει ένα άτομο που χάθηκε στο Ολοκαύτωμα. Ο επισκέπτης μπορεί να πατήσει πάνω στα προσωπεία προκαλώντας ανατριχιαστικούς και εκκωφαντικούς ήχους  που αντηχούν στους μπετονένιους τοίχους του void.

Η είσοδος στο Μουσείο

και οι τρεις υπόγειοι άξονες

Η είσοδος στο Μουσείο γίνεται μέσω του παλιού κτιρίου όπου μια σκάλα οδηγεί στο υπόγειο του μουσείου και ο επισκέπτης βρίσκεται σε ένα σύμπλεγμα διασταυρωμένων αξόνων-δρόμων με κλίση προς το οριζόντιο επίπεδο αναφοράς. Ο πρώτος άξονας ξεκινά από το κενό της εισόδου στο ιστορικό κτίριο και καταλήγει σε μια μεγάλη σκάλα, η οποία οδηγεί στους τρεις ορόφους του μουσείου. Την κλίμακα αυτή την ονόμασε ΄΄σκάλα της συνέχειας΄΄ συμβολίζοντας τη συνέχεια της ιστορίας του Βερολίνου. Ο δεύτερος άξονας οδηγεί στον ΄΄κήπο της εξορίας και της μετανάστευσης΄΄. Οι πλευρικοί τοίχοι συγκλίνουν και το πάτωμα έχει ανοδική κλίση. Στο τέλος, της πορείας αυτής υπάρχει μια βαριά μεταλλική θύρα με τζάμι που οδηγεί  σε έναν ιδιαίτερο κήπο. Αυτή είναι η μόνη διαδρομή από το έδαφος που οδηγεί στον ΄΄έξω κόσμο΄΄. Ο συμβολισμός εδώ, δείχνει ότι ο δρόμος της εξορίας είναι η μόνη διέξοδος προς την ελευθερία. Ο τρίτος άξονας οδηγεί σε έναν μασίφ μπετονένιο πύργο το ΄΄κενό του ολοκαυτώματος΄΄. Ο χώρος εδώ είναι σκοτεινός και οι τοίχοι συγκλίνουν περισσότερο και υπάρχουν σε προθήκες τα προσωπικά αντικείμενα  και έγγραφα των Εβραίων του Βερολίνου που μαρτυρούν την εξαφάνιση τους.

Ο Κήπος της Εξορίας

και της Μετανάστευσης

Στον κήπο υπάρχουν 49 πεσσοί, τετράγωνης διατομής, γεμισμένοι με χώμα. Οι πεσσοί είναι τοποθετημένοι σ’ ένα κεκλιμένο επίπεδο 12 μοιρών και παίρνουν την κλίση του διαμορφωμένου εδάφους. Η κάτοψη είναι τετράγωνη και είναι ο μονός ορθοκανονικός χώρος σε όλο το μουσείο. Οι πεσσοί περιέχουν χώμα από το Βερολίνο, συμβολίζοντας τη γέννηση του Ισραήλ το 1948 και ο ένας πεσσός στο κέντρο περιέχει χώμα από την Ιερουσαλήμ, αντιπροσωπεύοντας την πόλη του Βερολίνου. Στην οροφή κάθε πεσσού υπάρχουν φυτεμένες αγριελιές που είναι σύμβολο της ελπίδας. Ο επισκέπτης κινείται δύσκολα ανάμεσα στους πεσσούς, όπου προκαλείται το αίσθημα του ιλίγγου ενώ η  ύπαρξη κεκλιμένης ράμπας δημιουργεί το αίσθημα της ανισορροπίας .Η διαδρομή κάτω από το έδαφος, που οδηγεί στον έξω κόσμο αναφέρεται στο δρόμο της εξορίας σαν τη μόνη διέξοδο και τον μόνο δρόμο προς την ελευθερία.

Ο Πύργος του Ολοκαυτώματος

Ο πύργος είναι ένας πενταγωνικός άδειος σκοτεινός χώρος ύψους 27 μέτρων, οι τοίχοι του είναι  από οπλισμένο σκυρόδεμα που έχει παραμείνει ακάλυπτο. Ο χώρος φωτίζεται από μια σχισμή, ενώ η έλλειψη θέρμανσης δημιουργεί ρίγος. Ο πύργος σηματοδοτεί το τέλος της παλιάς ιστορίας του Βερολίνου και συμβολίζει τους πολυάριθμους Εβραίους που χάθηκαν στο Ολοκαύτωμα.

Leave a Reply

Your email address will not be published.