ΑΛΕΞΙΑΔΗΣ ΛΑΟΓΡΑΦΙΑ ΒΙΒΛΙΟΗ Ηλεκτρονική Εφημερίδα της Δωδεκανήσου www.blackmonday.gr, αναδημοσιεύει σήμερα την κριτική παρουσίαση που έγραψε η υπ. Διδάκτωρ Λαογραφίας ΕΚΠΑ Κασσιανή – Μαρία Κονταξή, για το βιβλίο του Καθηγητή Λαογραφίας και Προέδρου του Τμήματος Ιστορίας και Εθνολογίας του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης Μανόλη Βαρβούνη. Πρόκειται για το βιβλίο που αναφέρεται και αφορά στην πανεπιστημιακή σταδιοδρομία του Καρπάθιου Καθηγητή Λαογραφίας του Πανεπιστημίου Αθηνών  Μηνά Αλ. Αλεξιάδη.
Η παρουσίαση, που ακολουθεί αυτούσια, έγινε στο περιοδικό “Τα Αιτωλικά”, τεύχ. 26 (Ιανουάριος  – Ιούνιος 2016), σ. 396-402.

Μ. Γ. Βαρβούνης, Ο Καθηγητής Μηνάς Αλ. Αλεξιάδης και η  Ελληνική Λαογραφία, Ινστιτούτο του Βιβλίου – Καρδαμίτσα, Αθήνα 2016, σσ.172.

Ο Καθηγητής Μ. Γ. Βαρβούνης, μέσα από το καινούριο του  βιβλίο, αποτίει  φόρο τιμής, σε έναν εξαιρετικό υπηρέτη της λαογραφικής επιστήμης, σε έναν ακέραιο άνθρωπο,  που η προσφορά του στα γράμματα, στην έρευνα και στον πολιτισμό είναι ιδιαίτερα σημαντική. Ο συγγραφέας, γνωρίζοντας άριστα τον κ. Μηνά Αλ. Αλεξιάδη, αφού, εκτός των κοινών επιστημονικών τους ενδιαφερόντων και της πολυποίκιλης συνεργασίας τους, τους συνδέει, όπως αναφέρει  και ο ίδιος στον πρόλογό του, μία «αδιατάρακτη φιλία…εικοσιπέντε χρόνων», προχωρεί σε μια ουσιαστική αποτίμιση του έργου του ακαδημαϊκού, φίλου, συναδέλφου και συνεργάτη του.  Πρόκειται για μία έκδοση που εντάσσεται στη σειρά «Μελέτες Λαογραφίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας», που εκδίδεται από το νεοσύστατο, και πολλά υποσχόμενο, «Εργαστήριο Λαογραφίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας», του Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης και παρέχει πληροφορίες για την επιστημονική διαδρομή του Ομοτίμου, πλέον, καθηγητή της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών κ. Μηνά Αλ. Αλεξιάδη. Μία συνοπτική και ουσιώδης βιοεργογραφία, που αποτελεί πολύτιμο οδηγό για τους νεοεισερχόμενους ερευνητές στη σπουδή του λαογραφικού  πολιτισμού και σημαντική παρακαταθήκη στην ιστορία της επιστήμης της Λαογραφίας.

Στα «Πρόλογικά»  (σ. 7 – 9), ο Kαθηγητής Μ. Γ. Βαρβούνης, αναφέρει τους λόγους που τον οδήγησαν στη συγγραφή του βιβλίου. Λόγοι επιστημονικοί και επιτακτικοί, δεδομένου ότι η μελέτη του έργου και της προσφοράς επιφανών επιστημόνων  είναι παραπάνω από ωφέλιμη αφενός και αφετέρου,  ο  κ. Αλεξιάδης λόγω του ήθους και της προσφοράς του «απολαμβάνει του καθολικού σεβασμού και της γενικής αναγνώρισης της επιστημονικής λαογραφικής κοινότητας» (σ. 8). Ο Πρόλογος συμπληρώνεται με   σύντομες ευχαριστίες.

Στη συνέχεια, ακολουθεί το κεφάλαιο «Μηνάς Αλ. Αλεξιάδης: Βίος – Έργο  – Σπουδές και Σταδιοδρομία» (σ.11 – 16), όπου, όπως δηλώνει ο τίτλος του, μας εισάγει στη ζωή και την επιστημονική διαδρομή του κ. Αλεξιάδη. Συνοπτικά, μπορούμε να αναφέρουμε πως ο  Μηνάς Αλ. Αλεξιάδης, γεννήθηκε στην Κάρπαθο, όπου ολοκλήρωσε τις εγκύκλιες σπουδές του. Σπούδασε Μεσαιωνική και Νεώτερη Ελληνική Φιλολογία και Λαογραφία στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, που αποφοίτησε το 1972 με βαθμό «Άριστα» (σ. 11).  Υπότροφος του ΙΚΥ, κατά τη διάρκεια των σπουδών του και άριστος γνώστης της αγγλικής γλώσσας, το 1982, αναγορεύτηκε διδάκτωρ της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων με βαθμό «Άριστα». Δεν επαναπαύτηκε στη θέση του ως καθηγητής στο γυμνάσιο και λύκειο της Καρπάθου. Ακολούθησαν μεταπτυχιακές σπουδές στο Λονδίνο, σεμινάρια και ειδικά μαθήματα με κορυφαίους κοινωνικούς ανθρωπολόγους και λαογράφους. Το 1986, έχοντας διανύσει μια σημαντική πορεία ως βοηθός,  επιμελητής και λέκτορας (1977 – 1986) στο πανεπιστήμιο Ιωαννίνων, εκλέγεται Επίκουρος Καθηγητής  στο Τμήμα Ιστορίας και Ανθρωπολογίας του ίδιου Πανεπιστημίου, το 1993, εκλέγεται Αναπληρωτής Καθηγητής Λαογραφίας στο ΠΤΔΕ Αθηνών και το 1997, ομόφωνα, Τακτικός καθηγητής στο ίδιο πανεπιστήμιο. Το 2008, πηγαίνει, με μετάκληση,  στο Τμήμα Φιλολογίας της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών, όπου παραμένει μέχρι την αφυπηρέτησή του, τον Αύγουστο του 2015. Οργανώνει ετήσιες σεμιναριακές διαλέξεις αφιερωμένες στη μνήμη επιφανών καθηγητών Λαογραφίας, διεθνή επιστημονικά συνέδρια στην Κάρπαθο, ιδρύει το Ινστιτούτο Λαϊκού Πολιτισμού Καρπάθου, αποδεικνύοντας τη συνεχή και ενδόμυχη τάση του  για προσφορά στην επιστήμη και τον πολιτισμό. Ακολουθούν βραβεύσεις του, διεθνείς αναγνωρίσεις, συνεργάζεται με αξιόλογα πανεπιστημιακά ιδρύματα  και ινστιτούτα και πολλά άλλα ακόμη (…).

Έπεται το κεφάλαιο «Ο Μηνάς Αλ. Αλεξιάδης και η έρευνά του για την Ελληνική Λαογραφία», που διαβαθμίζεται σε Α. Ιστορία και θεωρία της Λαογραφίας, Β. Νεωτερική Λαογραφία, Γ. Φιλολογική Λαογραφία, Δ. Εθιμική Λαογραφία, Ε. Λαϊκός Πολιτισμός της Καρπάθου, και ΣΤ. Λαϊκός πολιτισμός της Δωδεκανήσου. Συγκεκριμένα, στις σελίδες 17 – 23, ο Καθηγητής Μ. Γ. Βαρβούνης, αναφέρεται στην εντρύφηση του κ Αλεξιάδη με την Ιστορία και τη Θεωρία της Λαογραφίας. Δεν είναι τυχαίο, όπως παρατηρεί ο συγγραφέας, πως από της πρώτες μελέτες του ο Καθηγητής, ασχολήθηκε με «την καταλογράφηση και την θεματική αποδελτίωση των χειρογράφων συλλογών πρωτογενούς λαογραφικής ύλης», που φοιτητές, κυρίως, του νεοσύστατου τότε «Λαογραφικού Μουσείου και Αρχείου» της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών είχαν συλλέξει (σ. 17). Ο Μηνάς Αλ. Αλεξιάδης ασχολήθηκε αρκετά με την τοπική λαογραφική βιβλιογραφία της ευρύτερης περιοχής της Ηπείρου. Δημοσίευσε μελέτες για δικαιοπρακτικά έγγραφα, για ενθυμήσεις παλαιών εκκλησιαστικών βιβλίων κ.ά. Σημαντική είναι ενασχόλησή του με τις εργογραφίες μεγάλων μορφών της σύγχρονης Ελληνικής Λαογραφίας, όπως του Δ.Σ. Λουκάτου και του Μ.Γ. Μερακλή, αλλά και σχετικές μελέτες για σύχρονους ερευνητές του λαϊκού πολιτισμού (βλ αναλυτικά σ. 19). Αναμφισβήτητη είναι η συμβολή του κ. Αλεξιάδη στην αποκρυστάλλωση της ονοματοθεσίας της Λαογραφίας, αφού, μέσα από το βιβλίου του «Η Ελληνική και διεθνής επιστημονική ονοματοθεσία της Λαογραφίας» (Εκδόσεις Α. Καρδαμίτσα), γίνεται πλήρης αποσαφηνίση του ελληνικού όρου Λαογραφία, όπως την καθιέρωσε ο Ν. Γ. Πολίτης, σε σχέση με τον όρο folklore και τους παρεμφερείς ορισμούς σε Ευρώπη, Ασία και σε χώρες τις  Πρώην Σοβιετικής Ένωσης. Εξαιρετική είναι και η μελέτη του για τα “folkloristics, που έδωσε νέες κατευθύνσεις για την εξέλιξη του περιεχομένου και της ονοματοθεσίας της Λαογραφίας.

Στη συνέχεια, ο Καθηγητής  Μ.Γ. Βαρβούνης αναφέρεται στην ενασχόληση του Μηνά Αλ. Αλεξιάδη, με τη Νεωτερική Λαογραφία (σ. 25- 31). Ένα πεδίο έρευνας της Λαογραφίας, που ξεπερνάει τα παραδοσιακά όρια του περιεχομένου της, που λανθασμένα κάποιοι της χρέωσαν,  και αποδεικνύει  τη συγχρονική και εξελικτική της τάση. Ο ίδιος ο κ. Αλεξιάδης μας έχει δώσει σπουδαίες και πρωτότυπες, για τα ελληνικά δεδομένα,  μελέτες. Όπως, παραθέτει  και ο συγγραφέας, το 1989 εκδίδει  το βιβλίο Λαϊκές επιγραφές και ονόματα σε Ελληνικά αυτοκίνητα: Συμβολή στην έρευνα σύγχρονων λαογραφικών φαινομένων, Εκδ. Καρδαμίτσα, (σ. 25), το 2006, το συγκεντρωτικό τόμο Νεωτερική Ελληνική Λαογραφία: Συναγωγή Μελετών, όπου περιέχεται πλήθος νεωτερικών ζητημάτων, όπως η γιορτή του Αγίου Βαλεντίνου, οι εορταστικές κάρτες (σ. 26), κάρτες Χριστουγέννων και Πάσχα, ο Καζαμίας κ.ά. Μεγάλη είναι η συμβολή του στη μελέτη της σύγχρονης λαϊκής ποίησης και της σύγχρονης λαϊκής ζωγραφικής, δημοσιεύοντας αυτοβιογραφίες και τονίζοντας τη σπουδαιότητα του είδους αυτού.  Ο Μηνάς Αλ. Αλεξιάδης είναι ένας άνθρωπος που δεν σταματά να εξελίσσεται και να βρίσκει καινούρια πεδία έρευνας. Η αναζήτησή του για λαογραφικές ειδήσεις στα έντυπα μέσα επικοινωνίας, είναι κάτι που τον χαρακτηρίζει διαχρονικά.  Όπως, εύστοχα, αναφέρει ο συγγραφέας, «η λαογραφική μελέτη του τύπου, παρά το γεγονός ότι και άλλοι Έλληνες λαογράφοι έχουν ασχοληθεί με το αντικείμενο αυτό, αποτελεί κατεξοχήν έργο του Αλεξιάδη, όσον αφορά την ελληνική λαογραφική επιστημονική βιβλιογραφία» (σ. 29).

Ακολουθεί η Τρίτη υποκατηγορία, «Φιλολογική Λαογραφία» (σ.33-39). Διαβάζουμε σχετικά: «Έχοντας μαθητεύσει κοντά στον καθηγητή Δημήτριο Σ. Λουκάτο, που ουσιαστικά τεκμηρίωσε το περιεχόμενο της «φιλολογικής λαογραφίας» στον τόπο μας, αλλά και στο πλάι του καθηγητή Μιχαήλ Γ. Μερακλή, που συγκρότησε βιβλιογραφικά τον «έντεχνο λαϊκό λόγο» στην ελληνική λαογραφική βιβλιογραφία, ο καθηγητής Μηνάς Αλ. Αλεξιάδης δεν θα μπορούσε να μην ασχοληθεί συστηματικά, στο ερευνητικό και συγγραφικό έργο του, με τη φιλολογική παραγωγή του τόπου μας» (σ. 33). Πραγματικά, η εντρύφηση του Καθηγητή με τη Φιλολογική Λαογραφία, ξεκινά από τη διδακτορική διατριβή του, όπου ασχολείται, συστηματικά, με τη μελέτη των ελληνικών παραμυθιακών τύπων της δρακοντοκτονίας. Ακολουθούν μελέτες του για την έρευνα του καρπαθιακού δημοτικού τραγουδιού, για τα καρπαθιακά παραμύθια, το αίνιγμα, το λαϊκό θέατρο και πολλά άλλα είδη της λαϊκής λογοτεχνίας. Όπως αναφέρθηκε και πιο πάνω, σημαντική είναι  και η συμβολή του στην ανάδειξη και συστηματική μελέτη της έντυπης λαϊκής ποίησης και των αυτοβιογραφιών , κυρίως για το Μικρασιατικό χώρο. Αξίζει να αναφερθεί και η έκδοση δύο εγχειριδίων (φακέλων μαθήματος), με τίτλο Φιλολογική Λαογραφία Ι και ΙΙ, για την υποβοήθηση των προπτυχιακών και μεταπτυχιακών φοιτητών του στο ΠΤΔΕ του Πανεπιστημίου Αθηνών.

Στη συνέχεια, παρατίθενται η «Εθιμική Λαογραφία» (σ.41 – 44), «ο Λαϊκός πολιτισμός της Καρπάθου» (σ.45 – 55) και  «ο Λαϊκός πολιτισμός της Δωδεκανήσου» (σ.57 – 64), όπου αποτυπώνονται αντίστοιχα, τα πεδία έρευνας και μελέτης του Καθηγητή Μηνά Αλ. Αλεξιάδη. Έτσι, στην Εθιμική Λαογραφία, θα γνωρίσουμε, ανάμεσα στα πολλά που καταγράφει ο κ. Βαρβούνης,  τη μελέτη του για τους εκκλησιαστικούς πλειστηριασμούς, το περίφημο άρθρο του «do ut des»  για τη σχέση ανταπόδοσης μεταξύ του θείου και του ανθρώπου, αλλά και πολλά θρησκευτικά, τοπικά έθιμα της ιδιαίτερης πατρίδας του, Καρπάθου (…). Η Κάρπαθος, αλλά και τα νησιά της Δωδεκανήσου, ακολουθούν παντού τον κ. Αλεξιάδη. Αυτό γίνεται εύκολα κατανοητό, από την απλή ανάγνωση της εργογραφίας του. Εκτός, όμως, από τα βιβλία και τα άρθρα, αυτή η αγάπη γίνεται αντιληπτή και από τη διεξαγωγή των τεσσάρων διεθνών συνεδρίων, που έλαβαν χώρα στο νησί της Καρπάθου, το 1994, το 2001, το 2006 και το 2013, αλλά και από την Ίδρυση του Ινστιτούτου Λαϊκού Πολιτισμού της Καρπάθου (βλ. αναλυτικά σ.52 – 53).

Ακουλουθεί η ενότητα «Συμπληρωματικά και Επιλογικά Σημειώματα» (σ. 65 – 69), όπου δίνονται επιμέρους πληροφορίες για την ακαδημαϊκή δραστηριότητα του κ Αλεξιάδη, όπως, για παράδειγμα, για τις διδακτορικές και μεταπτυχιακές διατριβές που ανέλαβε ως επόπτης, για τις δράσεις του ως διευθυντής του Σπουδαστηρίου Λαογραφίας του Τμήματος Φιλολογίας της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών κ.ά.

Στις σελίδες 71 – 118, ο κ. Μανόλης Βαρβούνης παραθέτει την «Εργογραφία» του Μηνά Αλ. Αλεξιάδη, από το 1962  μέχρι  και το 2015.

Στο «Παράρτημα», ο συγγραφέας παρουσιάζει τέσσερα κείμενα, που, όπως  αναφέρει, αποδεικνύουν την ευρεία αποδοχή του Καθηγητή από την επιστημονική κοινότητα. Το πρώτο κείμενο αποτελεί την εισηγητική έκθεση των Καθηγητών κ. Κόλια, κ. Μαρκόπουλου και κ. Νιτσιάκου, για τη μετάκληση του κ. Μηνά Αλ. Αλεξιάδη από το ΠΤΔΕ, στο Τμήμα Φιλολογίας, της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών (σ. 128- 134). Το δεύτερο κείμενο είναι απόσπασμα από τα Πρακτικά της Γενικής Συνέλευσης του Τμήματος Φιλολογίας, κατά τη διάρκεια της οποίας συζητήθηκε και αποφασίστηκε η μετάκλησή του (σ. 135- 140) και το τρίτο και το τέταρτο κείμενο είναι μέρος των  πρακτικών της Γενικής Συνέλευσης του ΠΤΔΕ και του Τομέα ανθρωπιστικών Σπουδών του ΠΤΔΕ, όπου αποτυπώνονται οι αντιδράσεις συναδέλφων και μελών του Τμήματος με την ανακοίνωση της μετάκλησης του Καθηγητή (σ. 141 – 146). Το Παράρτημα ολοκληρώνεται με το απόσπασμα της πρότασης που κατέθεσε ο Τομέας Βυζαντινής Φιλολογίας και Λαογραφίας, για απονομή του τίτλου του ομότιμου Καθηγητή στον κ. Αλεξιάδη και  που εγκρίθηκε ομόφωνα από τη Γενική Συνέλευση του Τμήματος Φιλολογίας (σ. 147 – 150).

Στα «Φωτογραφήματα», απεκονίζονται στιγμές από την ακαδημαϊκή διαδρομή του καθηγητή.

Το πόνημα ολοκληρώνεται με σύντομη περίληψη του περιεχομένου του βιβλίου στην αγγλική γλώσσα.

Συμπερασματικά, μπορούμε να παρατηρήσουμε ότι, εκ του αποτελέσματος,  η πρωτοβουλία του κυρίου Μανόλη Βαρβούνη τον δικαιώνει πλήρως. Μέσα από τις σελίδες του βιβλίου του αποτυπώνεται όχι μόνο η επιστημονική και ακαδημαϊκή πορεία του Καθηγητή Μηνά Αλ. Αλεξιάδη, το πλούσιο συγγραφικό του έργο και  η αναμφισβήτητα, μεγάλη προσφορά του στον τοπικό πολιτισμό της Καρπάθου και της Ελλάδας γενικότερα, αλλά παράλληλα, παρουσιάζεται με συνοπτικό τρόπο η  δυναμική της λαογραφικής επιστήμης, η εξελικτική της διαδρομή  και η συνεχώς ανατροφοδοτούμενη και αστείρευτη πηγή των πεδίων έρευνάς της. Ένα βιβλίο που διδάσκει, τιμά, αναγνωρίζει, εμπνέει . σημαντικός οδηγός για το σύνολο της επιστημονικής κοινότητας.

Κασσιανή – Μαρία Κονταξή

Leave a Reply

Your email address will not be published.